ساخته و در ادوار گوناگون تاريخ فقه و فقها و اجتهاد ، بر مبناى آن استنباط كرده و فتوا صادر كرده‌اند و باز به گواهى جاى جاى فرهنگ گسترده اسلام ، از منظر فريقين كه همگان وقوع پديدهء « نسخ » در برخى از احكام تشريعى اسلام را مسلم گرفته و مفروض دانسته و در چارچوب پذيرش آن در شرايط ، كيفيت ، كميت ، اهميت ، پيشينهء تاريخى و انواع ممكن و غير ممكن آن به بحث و بررسى گسترده‌اى در گسترهء تاريخ افتخارآفرين دانشهاى اسلامى پرداخته‌اند . اين سيرهء عملى شارع معصوم حكيم و عقل كل رسول اعظم اسلام - صلّى اللّه عليه و آله - و سيرهء و مستمر ائمهء اهل بيت - عليهم السّلام - كه - عدل قرآن و قرين و حليف قرآن ، ثقل كبير و مدار گردش اسلام و قرآن ناطق و ترجمان وحى و حافظ سنن انبيا - عليهم السلّام - مىباشند - و در آيينه آيهء كريمهء تطهير از تمامى گناهان و اشتباهات و فراموشيها ، مصون و معصوم بوده و راسخان در دانشهاى قرآنند . و سيرهء بزرگان دين از دانشمندان و انديشوران عرصه‌هاى گوناگونه علوم اسلامى از بزرگترين و مهمترين و قاطع‌ترين و رساترين و توجيه ناپذيرفتن دلايل اثبات « نسخ » در قرآن مىباشد ؛ چرا كه عمل به محتوا و درونمايه و حكم ناسخ و متروك ساختن حكم منسوخ ، هيچ‌گونه توجيهى را نمىپذيرد و نص در وقوع نسخ در قرآن كريم مىباشد و هيچ مسلمانى آن را انكار نمىنمايد و نمىتواند هم منكر شود چرا كه انكار با وجود وقوع قطعى آن در قرآن ، به دليل سيرهء عملى رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - - كه به نص خود قرآن ، مبين و مفسر و معلم قرآن است « 1 » - ردّ بر رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - و اعتراض بر خداوند تعالى مىباشد . از اين رهگذر است كه منكران « نسخ » با پذيرش تمامى احكام مربوط به آيات ناسخ و منسوخ در عرصهء تشريع ، سعى در تأويل و توجيه آن دارند و با تأويل دلايل قرآن و حديثى مىخواهند به مقاصد خود برسند و هرگز به فكر انكار تبديل احكام

--> ( 1 ) نحل : 44 . وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ .